Η επιστήμη του World Wide Web

Κυριακή, 28 Φεβρουάριος, 2010 (All day)

Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ, ως μέρος του αφιερώματος "Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες". 

Παρότι το World Wide Web (WWW, Web ή Παγκόσμιος Ιστός) είναι μια κορυφαία τεχνολογική επινόηση της τελευταίας εικοσαετίας, που διαρκώς μεταλλάσσεται, αναπτύσσεται και διαδίδεται, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητά μας. Η γνώση μας για πολύπλοκα, αλλά και απλά, καθημερινά θέματα αυξάνεται ημέρα με την ημέρα σε σημαντικό βαθμό εξ αιτίας, κυρίως, της κατασκευής του ενιαίου οικουμενικού υπόβαθρου επικοινωνίας και αναπαράστασης, που έχει δημιουργήσει το Web. Ο χώρος, ο χρόνος και το κόστος συρρικνώνονται και απελευθερώνουν πλεονάζουσα ενέργεια για νέες και διαφορετικές ενασχολήσεις σε όλο και περισσότερους ανθρώπους. Ο αστείρευτος ενθουσιασμός για το νέο μέσο που προέκυψε από την αναγέννηση της καθημερινής λειτουργίας, μας οδήγησε στο να μην εντρυφήσουμε στα συστατικά στοιχεία και τις επιπτώσεις της τεχνολογίας του. Σήμερα, ο αριθμός των χρηστών του Web φτάνει περίπου τα δύο δισεκατομμύρια, ενώ η άμεση και η έμμεση αξία που προκύπτει από τη χρήση του είναι αδύνατον να προσεγγισθεί.

 

Η εφεύρεση

Στην δεκαετία του 1980, ένας ανήσυχος (συμβασιούχος) προγραμματιστής προσπάθησε να βελτιώσει τα ασύμβατα συστήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών στο CERN. Στην αρχή ήθελε απλά να διασυνδέσει αρχεία κειμένων, αλλά, δεν εισακουγόταν. Οι πρώτοι που τον πίστεψαν και τον χρηματοδότησαν ήταν οι Έλληνες Μιχάλης Δερτούζος στο ΜΙΤ και Γιώργος Μητακίδης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πριν την ολοκληρωμένη λειτουργία του Web η σύλληψη και η υλοποίηση της αρχικής ιδέας πέρασε από διάφορα εξελικτικά στάδια. Καθοριστικό ρόλο πριν την παρουσίαση του Web έπαιξαν οι εργασίες των Bush, Lickleder, Englebart, Nelson και η δημιουργία των υπερ-κειμένου, ARPANET, email, DNS και TCP.

Το 1994, με πρωτοβουλία του Γιώργου Μητακίδη (εκ μέρους της Ευρώπης) και του Μιχάλη Δερτούζου (εκ μέρους των ΗΠΑ) δημιουργούν το World Wide Web Consortium[1] με έδρα το Εργαστήριο Πληροφορικής του ΜΙΤ και ορίζουν τον Τim Berners-Lee ως πρώτο διευθυντή του. Σήμερα, ως Web ορίζεται ο εικονικός χώρος, όπου η επικοινωνία γίνεται μέσω ειδικών αρχείων υπερκειμένου (hypertext), που ονομάζονται ιστοσελίδες. Οι ιστοσελίδες είναι αποθηκευμένες σε υπολογιστές που λειτουργούν με ειδικό λογισμικό (εξυπηρετητές Web) για το σκοπό αυτό και συνήθως έχουν μεγάλη υπολογιστική ισχύ και μόνιμη σύνδεση με το Internet, ώστε να οι ιστοσελίδες να είναι συνεχώς διαθέσιμες στους χρήστες. Εν ολίγοις, τα βασικά χαρακτηριστικά του Web συνοψίζονται στο ότι:

  • αποτελεί ένα ενιαίο σύστημα επικοινωνίας και αναπαράστασης της πληροφορίας,
  • είναι ανοικτό (ελεύθερου κώδικα), ανεξάρτητο από λογισμικό και τεχνολογική υποδομή, επεκτάσιμο και ουδέτερο απέναντι στη γλώσσα, την πολιτιστική ταυτότητα, το φύλο, τη φυλή,
  • προσφέρει πρόσβαση στην ανάγνωση και την δημοσίευση κειμένων σε όλους με ασήμαντο κόστος,
  • μπορεί να λειτουργεί ως λογισμικό και με «τυχαίες» συνάψεις όπως ο εγκέφαλος,
  • αξιοποίησε και διεύρυνε σε οικουμενική κλίμακα την μετάβαση από το ASCII στο υπερκείμενο.

 

Η επανάσταση

Σύμφωνα με την Google[2], σήμερα υπάρχουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο ιστοσελίδες. Η εισαγωγή και εξάπλωση των wikis (π.χ. Wikipedia), της κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook) των blogs και της ανάρτησης φωτογραφιών και πολυμέσων (π.χ. youtube) σηματοδότησε το Web 2.0 και την ευρεία συμμετοχή στη δημοσίευση ψηφιακού περιεχομένου και επικοινωνία εκατοντάδων εκατομμυρίων χρηστών σε οικουμενικό επίπεδο. Σήμερα, το σημασιολογικό Web βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης με προμετωπίδα την αξιοποίηση του από την ερευνητική, επιχειρηματική κοινότητα και προσφάτως από μεγάλες κυβερνήσεις όπως η ΗΠΑ[3], η Μεγάλη Βρετανία και η Αυστραλία.

Η επιστήμη και η ελληνική συνεισφορά

Για τη συστηματική αντιμετώπιση των βασικών προβλημάτων του Διαδικτύου δημιουργήθηκε το 2006 ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Web Science Trust[4]. Το Web Science Trust είναι μια κοινή προσπάθεια μεταξύ του MIT και του Τμήματος Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο του Southampton και έχει ήδη δημιουργήσει μια ισχυρή επιστημονική και εκπαιδευτική κοινότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σε αυτή την προσπάθεια καταλυτικό ρόλο διαδραματίζει η ελληνική συμμετοχή που συντονίζει τις δράσεις της επιστήμης του Διαδικτύου στην Νοτιο-Ανατολική Ευρώπη και Ρωσία. Η ελληνική συνεισφορά εγκαινιάστηκε το 2007 με τη μετάφραση στα ελληνικά και την εισαγωγή του διδακτικού εγχειριδίου για το πλαίσιο της Επιστήμης Διαδικτύου[5] και συνεχίστηκε με την επιτυχημένη διοργάνωση του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου για την επιστήμη του Διαδικτύου (websci09.org) το Μάρτιο του 2009. Σήμερα, το Τμήμα Μαθηματικών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης διοργανώνει το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην επιστήμη του Διαδικτύου με έδρα τη Βέροια και χρηματοδότηση από το Δήμο Βέροιας (webscience.gr).

Το πρωτοποριακό, διεθνώς, αυτό πρόγραμμα σπουδών στο Διαδίκτυο δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των καθηγητών Γιώργου Μητακίδη, Ιωάννη Αντωνίου και Μιχάλη Βαφόπουλου.

Το πλαίσιο αναφοράς, μελέτης και αντιμετώπισης των βασικών ζητημάτων που προωθεί η ελληνική ερευνητική ομάδα προτάσσει τα εξής ζητήματα:

 

  • Το Διαδίκτυο δεν αποτελεί μια απλή επίφαση της πραγματικότητας, αλλά ως ένα πολύπλοκο τεχνο-κοινωνικό κατασκεύασμα αναδομεί τις υφιστάμενες συνθήκες της ζωής και δημιουργεί νέες πραγματικότητες. Η συνέργεια της τεχνολογικής ανάπτυξης με τη μαζική συμμετοχή των ανθρώπων συγκροτεί ένα νέο κόσμο, διαμορφώνει ένα νέο χωροχρόνο, αναπόσπαστο πλέον μέρος της σημερινής πραγματικότητας.

 

  • Βασική αποστολή του Διαδικτύου δεν είναι να υποκαταστήσει, αλλά να επεκτείνει την ικανοποίηση και χρησιμότητα που πηγάζει από τη χρήση των βασικών αισθήσεων στη διασκέδαση, στην εργασία και στη γνώση.

 

  • Στη σύγχρονη διαδικτυακή πραγματικότητα έχουν ανακύψει τρεις κατηγορίες ζητημάτων:
  1. ευθέως κληρονούμενα από την προ-διαδικτυακή εποχή και αντιμετωπίσιμα με υφιστάμενες μεθόδους (πχ. εκβιασμός)
  2. μεταλλαγμένα προβλήματα της προ-διαδικτυακής εποχής χωρίς έτοιμες λύσεις (πχ. διακίνηση παιδοφιλικού υλικού)
  3. μη προϋπάρχοντα ζητήματα (πχ. «φλερτ» στο Second Life)

 

Τα ζητήματα αυτά αποτελούν, κατά μια έννοια, το τίμημα της σύγχρονης διαδικτυακής πραγματικότητας. Επομένως, υπάρχει ανάγκη για κατανόηση και αντιμετώπιση τους μέσα από τη μέτρηση και την επιστημονική μελέτη η οποία θέτει το θεμελιώδες ερώτημα, «Ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν σε κοινωνικό, ατομικό και τεχνικό επίπεδο για να βελτιωθεί το Διαδίκτυο;». Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό, η μελέτη του Διαδικτύου προχωρά πέρα από την απλή εκμάθηση και μελέτη των τεχνολογιών δημιουργίας και φιλοξενίας ιστοσελίδων και πέρα από την ιατρική παρακολούθηση ατομικών συμπτωμάτων «εθισμού» σε ένα διαδικτυακό παιχνίδι. Την ανάγκη αυτή καλύπτει η επιστήμη του Διαδικτύου, αξιοποιώντας τα πολύτιμα πορίσματα των Μαθηματικών και της έρευνας των Πολύπλοκων Συστημάτων στην κοινωνία, την οικονομία, τη συμπεριφορά και τη Βιολογία, συνθέτοντας ουσιαστικά ένα νέο διεπιστημονικό πεδίο.

 

Τα επόμενα βήματα

Εμάς τους μεσήλικες, το Διαδίκτυο μας «βρήκε» κατά τη διάρκεια του βίου μας, σε αντίθεση με τη γενιά του Διαδικτύου που δεν μπορεί να αντιληφθεί τη ζωή χωρίς την ύπαρξή του. Η ανθρώπινη ύπαρξη και κοινωνία είναι δομημένη με βάση αξίες και επιλογές που διαμορφώθηκαν σε βάθος χρόνου. Σήμερα, η ζωή στο Διαδίκτυο αίρει τους περιορισμούς του χωροχρόνου και επεκτείνει τις επιλογές δράσης σε πολλές ανθρώπινες λειτουργίες και συνεπώς, μας καλεί για να επαναπροσδιορισμό των θεσμών και πρακτικών μας στο νέο περιβάλλον. 

Όλοι, λοιπόν, οι σημερινοί ενήλικες που αποτελούμε τη γενιά που υποδέχεται τη γενιά του Διαδικτύου, θα πρέπει να δημιουργήσουμε το κατάλληλο πλαίσιο σε επιστημονικό και καθημερινό επίπεδο για να γίνει το Διαδίκτυο ένας παράγοντας βελτίωσης της ανθρώπινης διαβίωσης και να εκφράσει το τεράστιο δυναμικό του.

 


[5] Tim Berners-Lee, Wendy Hall, James Hendler, Nigel Shadbolt, Daniel J. Weitzner (2007), "Το πλαίσιο της επιστήμης του Web", μετάφραση Μ. Βαφόπουλος, εκδόσεις hyperconsult, ISBN 978-960-930361-3.










Twitter @vafopoulos

GitHub Feed