Συνέντευξη στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ της Κύπρου

Κυριακή, 21 Φεβρουάριος, 2010 (All day)
Λευκωσία
Κύπρος

Η επιστήμη του παγκόσμιου ιστού

 Της Μιράντας Λυσάνδρου

Πριν από σαράντα περίπου χρόνια γεννήθηκε ως ερευνητικό πρόγραμμα το ίντερνετ. Ένα μικρό δίκτυο υπολογιστών, που ένωνε κάποια πανεπιστήμια στις ΗΠΑ, με δραματικά μικρές ταχύτητες μεταφοράς δεδομένων. Το 1991, είκοσι δύο χρόνια αργότερα, γεννήθηκε στο CERN της Ελβετίας -και πάλι ως ερευνητικό πρόγραμμα- υπό τον Tim Berners-Lee, ο παγκόσμιος ιστός. Το World Wide Web (www), που έδωσε την ευκαιρία στον κόσμο, μέσα από το πρωτόκολλο μεταφοράς ιστοσελίδων HTTP και το συντακτικό της γλώσσας κατασκευής ιστοσελίδων HTML, να αναπτύξει μια τεράστια συλλογή ιστοσελίδων. Μία παγκόσμια ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια τρισεκατομμυρίων ιστοσελίδων, διάσπαρτα αποθηκευμένων σε εκατομμύρια υπολογιστές ανά τον κόσμο, που μπορεί να διαβαστεί χάρη στην υποδομή του ίντερνετ.
Σήμερα, δεκαεννιά χρόνια μετά, το ίντερνετ και το web θεωρούνται δεδομένα στη ζωή μας. Έχουν βοηθήσει την ανθρωπότητα να κάνει τη ζωή της πιο εύκολη μέσα από τις διάφορες εφαρμογές, έχουν ενοποιήσει το παγκόσμιο εμπόριο, έχουν κάνει τους ρυθμούς της καθημερινότητάς μας γοργούς, έχουν αλλάξει τον τρόπο εργασίας, εκπαίδευσης, εξυπηρέτησης κι επικοινωνίας. Οι νέοι δεν καταλαβαίνουν τη ζωή χωρίς αυτό και οι παλαιότεροι αποτελούν τη γενιά μετάβασης. Αυτή η τελευταία γενιά, η οποία αντιλαμβάνεται και καλύτερα τα προβλήματα που έφερε μαζί του το διαδίκτυο, προσπαθεί μέσα από μια διεθνή συνεργασία να βάλει τα πράγματα σε τάξη, για να γίνει ο ψηφιακός μας κόσμος λίγο πιο συμβατός με τη φυσική ζωή.
Ο καθηγητής Μιχάλης Βαφόπουλος, συντονιστής του μεταπτυχιακού προγράμματος του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για την Επιστήμη του web, συμμετέχει σ΄ αυτή τη διαδικασία μελέτης της συμπεριφοράς της κοινότητας των χρηστών και ανάκτησης της επιστημονικής γνώσης γύρω από το διαδίκτυο και τον παγκόσμιο ιστό. Πρόσφατα βρισκόταν στην Κύπρο για να συμμετάσχει σε ημερίδα της cyta με αφορμή την Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου και μίλησε στον «Π» για τα κοινωνικά προβλήματα του web και του ίντερνετ (η προστασία των προσωπικών δεδομένων, το Privacy, η ασφάλεια, τα πνευματικά δικαιώματα, η εγκυρότητα κλπ) και για τη συνεργασία που γίνεται για να εξισορροπηθεί η κατάσταση.

Επιστημονική γνώση
Είστε ο συντονιστής του μεταπτυχιακού προγράμματος του Αριστοτέλειου, Επιστήμη του Ιστού. Είναι επιστήμη το web;
Η λεγόμενη web science είναι μια νέα διεπιστημονική προσέγγιση. Αυτό που μας οδήγησε σ΄ αυτή την προσπάθεια -πιστεύω με αρκετή καθυστέρηση γιατί πέσαμε με τα μούτρα όλοι να το χρησιμοποιούμε- είναι τα καταιγιστικά ερωτήματα που έρχονται από το διαδίκτυο και κατακλύζουν την καθημερινότητά μας. Το διαδίκτυο εμπλέκεται πια σχεδόν σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας και το πρώτο πράγμα που κοιτάμε στην επιστημονική μελέτη του είναι να το καταλάβουμε. Ποια είναι τα δεδομένα μας; Ένας κόσμος με ένα τρις ιστοσελίδες, δύο δις χρήστες και 10 δις ερωτήσεις την ημέρα. Οι άνθρωποι το αγκάλιασαν με τα blogs, με το you tube, με τη συμμετοχή και με τον άμεσο τρόπο επικοινωνίας. Ένα άλλο δεδομένο είναι η διαφημιστική δαπάνη που μεγαλώνει γεωμετρικά. Στην Αγγλία τον προηγούμενο μήνα η διαφημιστική δαπάνη στο διαδίκτυο ξεπέρασε τα παραδοσιακά Μέσα Ενημέρωσης. Αφού μελετήσουμε το web, θα έρθουμε να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματα που μας απασχολούν.
Απ΄ ό,τι φαίνεται, το τεχνικό μέρος έχει πάρει το δρόμο του. Τα κοινωνικά ζητήματα είναι εκείνα που απασχολούν περισσότερο, όπως η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η ιδιωτικότητα, η ασφάλεια, τα πνευματικά δικαιώματα, η εγκυρότητα κλπ.
Είναι αλήθεια πως, ενώ στην αρχή ήταν τεχνολογικά τα ερωτήματα, οι τύποι π.χ. των προτύπων, οι επιστήμονες άρχισαν να δέχονται πιέσεις για κοινωνικά ζητήματα. Εκεί ήταν που αντιληφθήκαμε ότι έπρεπε να φτιάξουμε έναν φορέα που ν΄ ασχοληθεί επιστημονικά με αυτά. Το 2006 βγήκε το πρώτο βιβλίο, που ονομάζεται «Το πλαίσιο της τέχνης του διαδικτύου»...
Του Berners-Lee, το οποίο έχετε μεταφράσει στα ελληνικά.
Ακριβώς. Όταν κυκλοφόρησε στα αγγλικά, άρχισε να μπαίνει σιγά-σιγά στην ατζέντα για συζήτηση. Το 2009, μετά από μεγάλη ζύμωση σε ακαδημαϊκό, επιχειρηματικό και κοινωνικό επίπεδο, κάναμε την επίσημη έναρξη της επιστήμης, μέσα από ένα συνέδριο που έγινε πέρσι το Φεβρουάριο στην Αθήνα. Εκεί φτιάχτηκε ένας φορέας-ομπρέλα, το web foundation, που δραστηριοποιείται κάτω τρεις συνιστώσες: την τεχνική πτυχή, ώστε να είμαστε σίγουροι ότι θα δουλεύει αποτελεσματικά η τεχνολογία, την επιστημονική μελέτη (web science) και το πώς η επιστήμη θα βελτιώσει τη ζωή μας (web society).

Θα διδάσκεται στα σχολεία
Η προσπάθεια αυτή γίνεται σε διεθνές επίπεδο, έτσι;
Ναι. Φτιάξαμε ένα μεταπτυχιακό στο Σαουθάμπτον και ένα στην Ελλάδα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Εμείς έχουμε αναλάβει να μεταλαμπαδεύσουμε την επιστημονική γνώση της web science στη νοτιανατολική Ευρώπη και Ρωσία. Ξεκινήσαμε με μεταπτυχιακό για να μπολιάσουμε και τους φοιτητές μας και την κοινωνία, ενώ έχουμε βάλει προπτυχιακό μάθημα επιλογής σε όλα τα πανεπιστήμια σχεδόν, όπου το βιβλίο του Berners-Lee χρησιμοποιείται ως διδακτικό εγχειρίδιο. Το μεταπτυχιακό δουλεύει στην Ελλάδα σε τρεις τομείς. Ο πρώτος είναι η διδακτική του διαδικτύου από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο. Φτιάχνουμε πιλοτικά προγράμματα σπουδών. Στόχος μας, να βάλουμε το διαδίκτυο στα σχολεία κι όχι απλώς τον υπολογιστή, οριζόντια σε όλα τα μαθήματα. Τις προτάσεις μας θα τις μοιραστούμε με τη διεθνή κοινότητα.
Αυτή η εργασία είχε κάποιο αποτέλεσμα ήδη;
Η ανταπόκριση είναι πραγματικά συγκινητική. Οι μαθητές ζητάνε να μάθουν. Σχεδόν το απαιτούν.

Λευκή Βίβλος Διαδικτύου
Και το δεύτερο που κάνετε στο Αριστοτέλειο;
Μας ενδιαφέρει η ασφάλεια, η ιδιωτικότητα και η αξιοπιστία του διαδικτύου.
Τα κοινωνικά ζητήματα που αναφύονται μέσα από το διαδίκτυο και το web.
Τα πιο φλέγοντα ζητήματα, θα έλεγα. Με αυτή τη λογική φτιάξαμε τη «Λευκή Βίβλο» της αξιοπιστίας του διαδικτύου, η οποία θα ενσωματωθεί ως διακήρυξη τις επόμενες λίγες ημέρες στο Κοινοτικό Κεκτημένο. Για να γίνει αυτό, εργάστηκε μια μεγάλη ομάδα επιστημόνων στην ΕΕ, διαβουλευτήκαμε για δύο χρόνια και το κείμενο ολοκληρώθηκε τώρα. Και το τρίτο που κάνουμε στο Πανεπιστήμιο είναι η μοντελοποίηση των λειτουργιών του διαδικτύου έχοντας πάντα στο μυαλό μας την επιχειρηματική εφαρμογή. Η Κύπρος έχει να κερδίσει πολλά, γιατί είναι μια χώρα που βασίζεται στις υπηρεσίες, οι οποίες ενσωματώνονται πολύ πιο εύκολα στο διαδίκτυο. Ο τουρισμός είναι η πιο δημοφιλής υπηρεσία στο διαδίκτυο, μετά την πορνογραφία, και εδώ υπάρχει πεδίο δόξης λαμπρό. Όχι μόνο στο να κλείνεις εισιτήρια, αυτό είναι πια τετριμμένο. Το να βλέπεις τον προορισμό, το να ακούς σχόλια - το λεγόμενο web2. Πιστεύω ότι η Κύπρος πρέπει να επενδύσει στρατηγικά στις υπηρεσίες στο διαδίκτυο.
Κάνατε κάποιες επαφές εδώ για το πώς μπορεί να μεταφερθεί η γνώση που δημιουργείται γύρω από το αντικείμενο;
Έκανα ήδη μια πρώτη επαφή με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Τμήμα Πληροφορικής.

Είμαστε στην αρχή
Βρισκόμαστε στην αρχή της web science. 'Αρα, η Λευκή Βίβλος απλώς κωδικοποιεί κάποια πράγματα.
Τα βασικά ερωτήματα που απορρέουν από το διαδίκτυο δεν έχουν απαντηθεί. Τώρα βάζουμε το πλαίσιο συζήτησης και στοχεύουμε σε συγκεκριμένες απαντήσεις. Ψηλαφούμε το περιβάλλον και πρέπει να σκεφτούμε κάποιες βασικές αρχές, που ίσως μας βοηθήσουν να περνάμε καλύτερα στο διαδίκτυο. Πρώτη βασική αρχή είναι πως το διαδίκτυο δεν είναι ούτε ο παράδεισος, ούτε η κόλαση. Το διαδίκτυο είναι άνθρωποι. 'Ανθρωποι σε νέο περιβάλλον όπου ο τόπος και ο χρόνος μπαίνει στο παρασκήνιο. Ενώ στη ζωή μας θέλει προσπάθεια να γνωρίσεις ανθρώπους, φυσική ή οικονομική, στο διαδίκτυο αυτή είναι πολύ μικρή. Επομένως, πρέπει να καταλάβουμε πώς μεταφέρονται αυτές οι λειτουργίες σε ένα καινούργιο κόσμο που έχει τους ίδιους κανόνες με τη ζωή μας. Όταν λέμε ή γράφουμε κάτι στο διαδίκτυο, έχει και θετικά έχει και αρνητικά. Το καλό είναι πως μας βλέπουν όλοι. Λες κάτι που εσύ θεωρείς σημαντικό και σε ακούνε όλοι. Αυτό ήταν το όνειρο των επιστημόνων, των φιλοσόφων, των δημοσιογράφων της παλιάς εποχής. Τώρα όλοι οι άνθρωποι -κι όχι μόνο όσοι έχουν εξουσία- έχουν αυτή τη δυνατότητα. Η συμμετοχή, λοιπόν, είναι η βασική όψη της οικουμενικότητας του διαδικτύου. Ο έλεγχος είναι η άλλη. Εάν εσύ βάλεις μια ωραία φωτογραφία με τη φίλη σου ή το φίλο σου που είσαστε μεθυσμένοι ή φιλιέστε, μετά από 15-20 χρόνια μπορεί να μην έχει σβηστεί και να το βρω εγώ ως υποψήφιος εργοδότης σου...
Έχουμε δει περιπτώσεις όπου απολύθηκε κόσμος λόγω του facebook...
Φυσικά! Βέβαια, δεν απολύθηκε γιατί το βρήκαμε. Απολύθηκε γιατί καταλάβαμε τι είναι. Στο φυσικό περιβάλλον μάθαμε να καμουφλάρουμε ή να κρύβουμε τα συναισθήματά μας. Συμπεριφερόμαστε έτσι ώστε να είμαστε αποδεκτοί από την κοινωνία μας. Αυτό τον περιορισμό δεν τον μεταφέραμε στο διαδίκτυο κι είναι εκεί που προκύπτουν τα κοινωνικά ζητήματα. Θα πρέπει, όμως, εδώ να πούμε ότι η συμπεριφορά αυτή που περιγράψαμε αποτελεί περιορισμό. Και η ζωή μεταβάλλεται. Πιστεύω ότι η επόμενη γενιά θα ξεπεράσει αυτούς τους περιορισμούς. Εμείς είμαστε η μεταβατική γενιά και πατάμε τα πόδια μας σε δύο βάρκες. Η μία είναι ταχύπλοο κι η άλλη μαούνα. Εμείς, που πατάμε και στη μαούνα, κάνουμε ενέσεις ταχύτητας για να φτάσουμε το ταχύπλοο. Κάπου τα έχουμε χαμένα. Ο ενθουσιασμός μάς κάνει να κάνουμε και υπερβολές. Σε μερικά χρόνια θα βρούμε το βηματισμό μας. Την ισορροπία την οποία υπαγορεύει η βιολογία μας.

Η εξάπλωση του web απαιτεί ευρυζωνικό διαδίκτυο. Όμως, ακόμη η διείσδυση είναι χαμηλή στην Ευρώπη...
H ελεύθερη πρόσβαση στη δομημένη πληροφορία είναι ένα από τα πιο σημαντικά αγαθά που πρέπει να περιφρουρήσουμε και να φροντίσουμε ως κρίσιμη υποδομή. Ένας άνθρωπος, όπως δικαιούται να έχει το σπίτι του, όπου εκεί δημιουργεί τον προσωπικό του χώρο, έτσι πρέπει να έχει και το δικαίωμα να δημιουργεί τον προσωπικό ψηφιακό του χώρο. Μέσα σ΄ αυτόν, εκείνος θα επιλέγει ποιους θα καλεί και τι θα κάνει. Πιστεύω ότι είμαστε στη φάση που πάμε να συνειδητοποιήσουμε αυτό το αγαθό. Οι πολιτικοί μας, που ανήκουν στην περασμένη γενιά, δεν έχουν αντιληφθεί ότι, αν δεν φτιάξουμε ένα πλαίσιο συμπεριφορών και τεχνολογιών, που να περιβάλλει το ψηφιακό μας σπίτι, δεν θα μπορέσουμε να πάμε παρακάτω. Όλοι δικαιούνται, όπως χρησιμοποιούν το δημόσιο οδικό δίκτυο, να έχουν και πρόσβαση στο ψηφιακό δίκτυο με μικρό κόστος, αν είναι και άποροι, δωρεάν.
Πώς βλέπετε τον νέο ψηφιακό κόσμο;
Όσο περνά ο καιρός, θα βλέπουμε το διαδίκτυο σαν το... ηλεκτρικό ρεύμα. Δεδομένο. Μέχρι τότε, θα έχουμε λύσει και τα περισσότερα προβλήματα και θα αρχίσουμε να συζητούμε για την e-οικολογία. Όπως δεν θέλουμε σκουπίδια στο περιβάλλον μας, έτσι δεν θα θέλουμε σκουπίδια στο ηλεκτρονικό μας περιβάλλον. Υπάρχει πραγματική ανάγκη να φτιάξουμε καλύτερους θεσμούς και πρακτικές στο διαδίκτυο.

 










Twitter @vafopoulos

GitHub Feed